„Kultura Liberalna” ukazuje się od 2009 r. dzięki zaangażowaniu dziesiątek osób i dobrej woli darczyńców. Bądź jednym z nich. Wesprzyj nas.
10 zł
20 zł
50 zł
100 zł
Inna
kwota
Z centrum widać najwięcej
  

KULTURA LIBERALNA > Felietony > [Z miasta] Miasto...

[Z miasta] Miasto szklanych elewacji

Wojciech Kacperski

Rozbiórka warszawskiej Rotundy wzbudziła nie mniejsze kontrowersje niż decyzja o jej wstrzymaniu. Warto jednak pamiętać, że cały ten proces to tylko kolejny akord w całej symfonii niszczenia założeń Ściany Wschodniej i przekształcania Warszawy w miasto szklanych elewacji.

Gdy oddawano ją do użytku, Ściana Wschodnia szybko została uznana za jedno z najwybitniejszych dokonań architektoniczno-urbanistycznych Polski. Modernistyczny kompleks mieszkalny włączony w gęstą tkankę miejską z kinem, domem towarowym i jednym z bardziej udanych pasaży miejskich – wszystko to składało się na wspaniałe założenie architektoniczne.

Niestety, po latach świetności, w epoce wolnego rynku cały kompleks zaczął podupadać. Kino zamknięto, pasaż przeistoczył się w miejski szalet, a późniejsze pomysły na zmianę tej przestrzeni tylko pogorszyły jej ogólny stan. Dotychczasowe przebudowy Ściany Wschodniej pokazują tylko, że ukończonych dzieł się nie poprawia.

Znamienna w tym zakresie była debata wokół Pasażu Śródmiejskiego, który w XXI w. nazwano Pasażem Wiecha. Znana wszystkim przestrzeń, ze świetnie zakomponowaną zielenią, z początkiem XXI w. wymagała już koniecznego odświeżenia. To był jeszcze czas, kiedy debata o powojennym modernizmie jeszcze na dobre się nie zaczęła i kiedy niejeden znawca architektury uważał, że należy tę przestrzenie gruntownie przebudować. Te głosy zyskały też wsparcie mieszkańców, co koniec końców doprowadziło do zrównania Pasażu Wiecha z ziemią. Pikanterii całej sprawie nadaje fakt, że tę przestrzeń chciano przekształcić w prawdziwie „wielkomiejski” deptak (sformułowanie „wielkomiejski” było wówczas odmieniane przez wszystkie przypadki). Wielkomiejskość realizowanej wizji przerosła jednak jej twórców, ponieważ rozmach nowego pasażu spotkał się z silnym oporem okolicznych mieszkańców, którzy oprotestowali szklane zadaszenie na wysokich słupach. Z zadaszenia więc zrezygnowano, słupy, na których miało spocząć – zostały. To chyba najbardziej namacalny argument, przemawiający za wcześniejszą wizją Zbigniewa Karpińskiego. Nie stworzył on bowiem zadaszenia, a jedynie zamknął pasaż od góry charakterystycznym ciągiem pergoli, które nadawały całemu założeniu bardzo ludzki wymiar.

Jakiś czas później rozebrano również dwa boczne budynki, które w pewnym sensie domykały całość założenia, a mianowicie Sezam i niedawno Universal. Chociaż w miejscu obu budynków mają powstać podobne struktury, nie wydaje się, by w świetle obecnych przemian tej części miasta ta zmiana wyszła na dobre.

Dewastacja Ściany Wschodniej już się dokonuje i patrząc na rozbiórkę Rotundy, możemy się tylko zastanawiać, dlaczego do tego dopuściliśmy. Dlaczego nie otoczyliśmy tego założenia większą ochroną i dlaczego nie uświadamialiśmy mieszkańcom, że niszczony projekt miał wielką wartość?

Pobrzmiewające wciąż argumenty, że budynki wchodzące w jej skład to „peerelowskie” blaszaki, z dzisiejszego punktu widzenia brzmią niedorzeczne. Świadczą przede wszystkim o braku wiedzy mieszkańców Warszawy o ich własnym mieście. Tak jak tęsknimy dziś za burżuazyjnymi kamienicami przedwojennej Warszawy, tak kiedyś zatęsknimy za tymi komunistycznymi koszarami, topniejąc z gorąca w mieście szklanych elewacji.


kl_bannery_patronat_1-1

Patronem artykułu jest NETIA, wspierająca inicjatywy społeczne w dziedzinie miejskiego aktywizmu.


SKOMENTUJ

Nr 429

(13/2017)
29 marca 2017

„Kultura Liberalna” ukazuje się od 2009 r. dzięki zaangażowaniu dziesiątek osób i dobrej woli darczyńców. Bądź jednym z nich. Wesprzyj nas.
52
numery rocznie
80
stron tekstów tygodniowo
100%
oryginalnych treści
0 zł
za dostęp do artykułów
10 zł
20 zł
50 zł
100 zł
Inna
kwota

PRZECZYTAJ INNE Z TEGO NUMERU

PRZECZYTAJ INNE Z DZIAŁU

KOMENTARZE



WAŻNE TEMATY

TEMATY TYGODNIA

drukuj
pobierz jako pdf / wyślij e-mail