Wybory w Mołdawii znowu wygrało stronnictwo europejskie. Wbrew prognozom, które zakładały wejście czterech ugrupowań i zaciętą rywalizację pomiędzy rządzącym PAS a prorosyjskim Blokiem Patriotycznym Igora Dodona, ostateczny podział mandatów pokazuje wyraźną przewagę PAS i obecność pięciu partii w parlamencie.

Wygrana PAS ustabilizuje kraj i cały region

Po podliczeniu głosów z 99 procent komisji, w poniedziałkowy poranek wynikało, że zakładane przez prezydent Maję Sandu PAS uzyskało poparcie nieco ponad połowy wyborców. Zdobywa 55 z 101 mandatów, co daje tej formacji możliwość samodzielnego rządzenia.

Blok Patriotyczny zdobył 26 miejsc, Blok Alternativa (ruch powiązany z homofobicznym burmistrzem Kiszyniowa, któremu zarzuca się sympatie prorosyjskie) uzyskał 8 mandatów, a lewicowy Partidul Nostru oligarchy Renato Usatiego – 6 miejsc. 

Na przekór sondażowym przewidywaniom, 6 mandatów przypadło także PPDA (Democrația Acasă) – niewielkiej proeuropejskiej partii opowiadającej się za zbliżeniem lub połączeniem z Rumunią – która przekroczyła minimalny próg wyborczy tuż powyżej 5 procent.

Mołdawia od lat bywa polem działań hybrydowych prowadzonych przez Rosję i jej lokalnych sojuszników, w tym oligarchów czy prorosyjskie partie polityczne. Aktywność dezinformacyjna, prowokacje i wsparcie dla prorosyjskich sił w Mołdawii wpisują się w strategie destabilizacji państw regionu oraz w próby podważenia kursu proeuropejskiego. 

Podobne działania – zakończone sukcesem – widzieliśmy chociażby już w Gruzji. Sama Mołdawia – sąsiadująca z Ukrainą i posiadająca problem w postaci prorosyjskiego obszaru separatystycznego, Naddniestrza (pełnego rosyjskiego wojska) – w wypadku scenariusza gruzińskiego stałaby się potencjalnie zagrożeniem dla zachodniej granicy Ukrainy i regionu Odessy.

Dzięki wygranej proeuropejskiego PAS – który będzie rządził samodzielnie już drugą kadencję – raczej nie zobaczymy dronów lecących z terenów Mołdawii czy Naddniestrza na Ukrainę. 

Scenariusz ten był jednak prawdopodobny, gdyż to rząd PAS wstrzymywał dostawy komponentów dronowych do separatystycznej enklawy. Wszystko to sprawia, że wybory nie tylko zadecydowały o wewnętrznym układzie sił, lecz także miały znaczenie dla szerszej równowagi sił w regionie.  

W Mołdawii trwa wojna hybrydowa w trybie turbo

Mołdawia w przededniu wyborów znalazła się w stanie nasilonego napięcia politycznego – lub jak mówią niektórzy wprost: eskalacji wojny hybrydowej. Technicznie kampania obejmowała kilka równoległych narzędzi. 

Po pierwsze – skoordynowane sieci botów i fałszywych kont w mediach społecznościowych rozpowszechniały zmanipulowane materiały i sztucznie nadmuchiwały zasięgi kont krytycznych wobec prezydent Mai Sandu i partii rządzącej (PAS). 

Po drugie – pojawiły się profesjonalnie przygotowane „klonowane” serwisy, strony udające niezależne media czy „obywatelskie inicjatywy”, które publikowały artykuły generowane częściowo przez narzędzia AI i tłumaczone na różne języki. Do szerzenia propagandy mieli być też wykorzystywani niektórzy księżą prawosławni, podlegli patriarchatowi moskiewskiemu. Raporty organizacji pozarządowych i śledztwa dziennikarskie wskazywały również na płatne sieci mikroinfluencerów rekrutowanych do nagłaśniania narracji anty-PAS. Dywersanci, siejąc dezinformację, podawali się też za pracowników różnych instytucji publicznych Republiki Mołdawii.

W ostatnich tygodniach obserwowaliśmy falę fałszywych komunikatów mających wywołać panikę i lęk przed wojną. 

Do skrzynek pocztowych grupy osób miały trafić karty mobilizacyjne (a przynajmniej – takie zdjęcia krążyły po mediach społecznościowych), sugerujące rzekome powołania do służby. Pojawiały się też narracje o tajnym wysyłaniu mołdawskich żołnierzy „na wojnę” po stronie Ukrainy, informacje o planie najazdu Mołdawii na Naddniestrze czy przyłączeniu Mołdawii do Rumunii. Ministerstwo obrony oficjalnie dementowało te informacje, jednak prowokacje zostały natychmiast podchwycone przez prorosyjskie kanały informacyjne i media społecznościowe, co potęgowało atmosferę strachu i niepewności.

Po trzecie – do klasycznej dezinformacji dołączyły elementy czynne: masowe fałszywe alarmy (na przykład ostrzeżenia o bombach przy punktach głosowania za granicą i w kraju), liczne ataki na infrastrukturę cyfrową. Władze w Kiszyniowie i międzynarodowe instytucje opisywały też przypadki koordynowanego „kupowania” głosów oraz planów sprowokowania starć ulicznych w dniu wyborów – wszystko po to, by zdestabilizować przebieg głosowania. 

W mniejszych miejscowościach czy regionach, takich jak Gagauzja, tysiące osób miało otrzymywać pieniądze z Rosji, w zamian za wspieranie wybranej opcji politycznej. W Serbii miano zatrzymać osoby szkolące przy pomocy rosyjskich służb ponad sto osób, mających zorganizować zamieszki w Mołdawii, kolejne trzy osoby – rzekomo pracowników naddniestrzańskich służb – zatrzymano pod zarzutem organizacji protestów w Kiszyniowie w dniu wyborów.

Mołdawia się broni, ale jakim kosztem?

Jednocześnie mołdawskie służby porządkowe intensyfikowały działania operacyjne: policja przeprowadzała setki przeszukań, a tuż przed głosowaniem aresztowano blisko sto osób. Rząd prowadził szereg kampanii informacyjnych i edukacyjnych, mających ostrzegać przed handlem głosami oraz konsekwencjami zaburzania procesu wyborczego. Jednym z popularnych motywów były spoty czy infografiki przypominające oferty supermarketów, listujące ceny produktów codziennego użytku i kończące się zdjęciem karty wyborczej z adnotacją „bezcenne” lub „nie na sprzedaż”.

Centralna komisja wyborcza wykluczyła część partii opozycyjnych – z racji udowodnienia im finansowania z Moskwy – w tym dwie tuż przed wyborami (jedna z nich pozostała na kartach wyborczych w oczekiwaniu na wynik apelacji – co doprowadziło do zmarnowania głosów części wyborców). W podobny sposób utrudniono głosowanie osobom z Naddniestrza, przenosząc komisje wyborcze na 30 godzin przed głosowaniem, przez co zagłosowało jedynie 12 tysięcy z 350 tysięcy uprawnionych do głosowania. Dla porównania, w wyborach parlamentarnych w 2019 zagłosowało ponad trzy razy tyle osób (chociaż, prawdopodobnie mobilizacja ta była wynikiem zachęt ze strony zadniestrzańskich i mołdawskich prorosyjskich oligarchów).

Niektóre decyzje komisji, choć formalnie mają na celu dbanie o porządek prawny i ograniczenie wpływów zewnętrznych, są odbierane jako kontrowersyjne i spotykają się z oskarżeniami o instrumentalizację prawa w kontekście bieżącej rywalizacji politycznej. Podobnie odbierano ograniczenia ruchu między Naddniestrzem a Mołdawią w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybory czy zmniejszenie liczby dostępnych dla wyborców z lewego brzegu lokali wyborczych (w poprzednich wyborach parlamentarnych było ich 40, w tych 12). 

Naddniestrze bowiem, z setkami tysięcy uprawnionych do głosowania, jest dla mającej niecałe trzy miliony mieszkańców (włącznie z separatystyczną enklawą) Mołdawii niczym śpiący niedźwiedź – chociaż nieszkodliwe, potencjalnie stanowi olbrzymie zagrożenie wyborcze. 

Można uznać, że te działania są konieczne jako kontra dla rosyjskiej próby oddziaływania na wybory. Prowadzą jednak do dezorganizacji i osłabienia zaufania do procesu wyborczego oraz instytucji publicznych.

Protesty wyborcze i „ukradzione wybory”

Igor Dodon, lider opozycji, już po zamknięciu lokali ogłosił swoją wygraną… i protesty. W poniedziałek, 29 września, tłum protestował przed parlamentem, zwracając uwagę na nieprawidłowości. Jednak centralna komisja wyborcza uznała wybory za ważne i przeprowadzone zgodnie z prawem. Międzynarodowa misja obserwacji wyborów ENEMO uznała, z pewnymi zastrzeżeniami, proces wyborczy za dobrze zorganizowany. Zdecydowano się na wysunięcie zarzutów wobec ograniczenia praw wyborczych osób z Naddniestrza, ograniczania praw niektórych kandydatów czy problemy z transparentnością procesu odwoławczego centralnej komisji wyborczej. Misja obserwacyjna OBWE i ODHIR również pozytywnie oceniła wybory, mimo zastrzeżeń i odnotowania, że bezstronność i niezależność organów wyborczych w niektórych przypadkach pozostawia nieco do życzenia.

Liczba zarzutów, mimo uznania wyborów, jest dla mołdawskich władz żółtą kartką. Mimo że zarówno Europejczycy, jak i większość Mołdawian chcą Mołdawii w Europie, w dłuższej perspektywie oznacza to akceptację do zwalczania bezprawia bezprawiem. 

Według ENEMO kampania wyborcza była aktywna i zacięta, jednak skrajnie spolaryzowana, z masą negatywnego przekazu, ataków personalnych i – często nieweryfikowalnych – oskarżeń. Obserwatorzy jednoznacznie stwierdzili obecność działań destabilizujących i dezinformacyjnych w trakcie wyborów. Kluczowi przywódcy europejscy pogratulowali wyników władzom Mołdawii.

O ile wydaje się, że przez najbliższe tygodnie będziemy obserwować w Mołdawii protesty opozycji, wszystko wskazuje na to, że wynik wyborczy pozostanie niezmieniony i powszechnie uszanowany. Droga do UE – chociaż jeszcze długa – staje się dla Mołdawii coraz bardziej pewna.

 

This issue was published as part of PERSPECTIVES – the new label for independent, constructive and multi-perspective journalism. PERSPECTIVES is co-financed by the EU and implemented by a transnational editorial network from Central-Eastern Europe under the leadership of Goethe-Institut. Find out more about PERSPECTIVES: goethe.de/perspectives_eu.

Co-funded by the European Union. Views and opinions expressed are, however, those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the European Commission. Neither the European Union nor the granting authority can be held responsible.