Jedną z bezdyskusyjnie kluczowych – choć rzadko omawianych – przyczyn klęski republikanów w miniony wtorek jest beznadziejna wręcz jakość większości kandydatów wystawionych przez partię. Zwłaszcza w okręgach, w których rywalizacja była naprawdę zacięta. Tę prawidłowość najlepiej ilustruje oczywiście Ken Paxton, przez jedenaście lat będący prokuratorem generalnym stanu Teksas, który z nową gwiazdą demokratów, Jamesem Talarico, przegrał różnicą aż 12 punktów procentowych. To w takim samym stopniu triumf młodego apostoła progresywnej religijności w szeregach Partii Demokratycznej, co porażka Paxtona, o którym można powiedzieć, że był kandydatem katastrofalnym. Oskarżenia o nadużycia finansowe, skandale obyczajowe i seksualne. A na koniec – wpadka związana z nagraną wypowiedzią o rzekomej toksyczności Donalda Trumpa, który przyjechał do Teksasu wesprzeć go na ostatniej prostej kampanii. 

Problem w tym, że Paxton został wybrany na kandydata Grand Old Party [GOP, przydomek Partii Republikańskiej – przyp. red.] wyłącznie z powodu ręcznej interwencji prezydenta. Gdyby Trump nie wmieszał się w republikańskie prawybory, a dodatkowo Paxtona nie poparł swoimi pieniędzmi Elon Musk, republikanów w Teksasie reprezentowałaby senator ubiegłej kadencji, John Cornyn. Trudno rozstrzygać, czy on akurat pokonałby Talarico, wszak po drugiej stronie sceny politycznej wyrósł olbrzymi talent i nie ma co tego faktu umniejszać. Niemniej, gdyby prawica była w stanie wystawić typ polityka, który stanowił trzon aktywu partyjnego przez blisko pół wieku – tak zwanego country club Republican, religijnego, konserwatywnego, propaństwowego kandydata w stylu Mitta Romneya, Paula Ryana, a nawet Johna McCaina – Talarico niemal na pewno nie byłby dzisiaj senatorem elektem.

Republikanie nie mają alternatywy dla MAGA

Tyle tylko, że takich ludzi dzisiaj w szeregach Partii Republikańskiej po prostu nie ma. Pojawienie się silnie zideologizowanej, izolacjonistycznej Tea Party na początku ubiegłej dekady rozpoczęło republikańską wymianę elit. Ten proces tylko przyspieszył poprzez wejście do polityki Donalda Trumpa, co przyniosło normalizację rasizmu, ksenofobii, korupcji i pogardę dla prawa. Przez dekadę swojej bezsprzecznej, całkowitej dominacji nad partią obecny prezydent krok po kroku wyżynał każdego, kto odważył się mu sprzeciwić. Polityków Trump zastąpił funkcjonariuszami partyjnymi o co najwyżej miernych kwalifikacjach, ale za to całkowicie mu oddanymi. Ci, którzy nie mieścili się w feudalnej wizji zarządzania GOP narzuconej przez Trumpa, albo dali sobie całkowicie spokój z polityką, albo przeszli do głębokiej, miejscami zakonspirowanej opozycji.

Z odłamu republikanów powstał ruch Never-Trumpers, zbudowany przez sztandarowe postaci neokonserwatyzmu.

Dość wspomnieć Billa Kristola, jeszcze dwie dekady temu prawdopodobnie najbardziej wpływowego komentatora w prawicowych mediach w USA, dzisiaj felietonistę serwisu „The Bulwark”. Felietonistę, dodajmy, pełnego ideologicznego ognia. Jego teksty, przepełnione personalnymi wycieczkami pod adresem prezydenta, są bowiem tak przewidywalne i miałkie, że przypominają niektórych polskich publicystów przyjmujących rolę hunwejbinów w konflikcie PiS-u z Koalicją Obywatelską. 

W rezultacie postaci takie jak Kristol, jego redakcyjny kolega, dawny konsultant polityczny prawicy Tim Miller, a nawet niegdyś lojalna wobec republikanów Anne Applebaum zlewają się w przestrzeni medialnej z osobami o poglądach znacznie bardziej progresywnych i liberalnych. Apoteozą tego zjawiska była zresztą końcówka kampanii wyborczej Kamali Harris dwa lata temu, kiedy na jednym z wieców u boku ówczesnej wiceprezydent wystąpiła Liz Cheney, córka byłego wiceprezydenta w administracji Busha juniora i jednocześnie głównego architekta wojny w Iraku. O Cheney czy Applebaum trudno powiedzieć, że mają wiele wspólnego z ludźmi pokroju Ezry Kleina, Jamesa Talarico, nie mówiąc już o jawnie lewicowym skrzydle Partii Demokratycznej – tym politycznym, ale też komentatorsko-eseistycznym. A jednak wszyscy ci ludzie występują teraz pod jednym parasolem.

Granice „szerokiego namiotu”

Oczywiście, można tworzyć argument intelektualny wspierający tezę „szerokiego namiotu” w walce z autorytaryzmem. Głównym apostołem tego podejścia jest zresztą wspomniany Klein, od wielu lat nawołujący, by demokraci wystawiali różnych kandydatów (raz bardziej progresywnych, raz mniej) w różnych stanach. Po wtorkowym zwycięstwie „niebieskich” sam zresztą okrył się glorią i chwałą, sugerując, że to podejście przyniosło opozycyjne tsunami. To jednak stwierdzenie nieweryfikowalne i raczej autosugestia, a nie rzetelna analiza – równie dobrze można by przecież stwierdzić, że wszyscy ci demokraci wygrali, bo byli do siebie podobni. Punktów wspólnych nie brakowało: podstawa ideologiczna oparta była na postulatach większego zaangażowania się, zwłaszcza finansowego, rządu w życie obywateli, rozliczenia przestępstw bieżącej administracji, zakończenia kosztownej wojny w Iranie oraz zatrzymania wszechobecnej, przebijającej się już do masowej świadomości korupcji. 

Problem w tym, że

polityka „wielkiego namiotu” jest skuteczna głównie w okresie okołowyborczym i zwłaszcza wtedy, kiedy jest się w opozycji.

W czasie rządzenia trudno jest nad takim namiotem zapanować, bo przy próbie aktywnego kształtowania rzeczywistości (a tym przecież jest rządzenie) różnice w priorytetach łatwo wychodzą na wierzch. Co prawda teraz liderzy demokratów w Kongresie, na czele z Hakeemem Jeffriesem, twierdzą, że ich większość parlamentarna jest na tyle duża, że w przeciwieństwie do obecnego spikera Izby Reprezentantów Mike’a Johnsona, liberałowie nie będą zakładnikami radykalnych, małych frakcji, jak Demokratyczni Socjaliści. Nie zmienia to jednak faktu, że dla elektoratu ma to nieco odmienne znaczenie. 

Wyborcy chcą przede wszystkim czuć się reprezentowani – a jeśli ich przedstawiciele zostaną stłamszeni przez milczącą partyjną większość, znów się od demokratów odwrócą.

Konserwatywni wyborcy to polityczne sieroty

I tu pojawia się esencja współczesnej demokratycznej tragedii – zwłaszcza ci konserwatywni wyborcy, Never-Trumpers, ideologiczni bliźniacy Applebaum i Kristola, nie mają dokąd pójść, jeśli demokraci nie odpowiedzą na ich potrzeby. Alternatywą jest bowiem formacja reakcyjna i autorytarna. Ta strona uważa – co słychać chociażby w myśli politycznej JD Vance’a – że tradycyjny, paternalistyczny, propaństwowy konserwatyzm powinien umrzeć. On bowiem zatrzymuje się właśnie tam, gdzie powinien przyspieszyć i nabrać charakteru rewolucyjnego. Porzucając eufemizmy, konserwatyzm według MAGA powinien po prostu odrzucić współczesność, Oświecenie, sekularyzm i demokrację, wracając do czasów feudalnych i monarchistycznych, choć w nowej, technologicznie zaawansowanej formule. 

Spora część Amerykanów ma prawo dzisiaj czuć się politycznymi sierotami.

Brzydzą się Trumpem, a do demokratów poszli z konieczności – z przywiązania do demokracji jako ustroju, ale też zestawu norm i zasad. Nie będą jednak współpasażerami pociągu, który Amerykę przeciągnie na lewo, bo zwyczajnie mają inne poglądy. Istnieje więc bardzo poważne ryzyko, że poza momentami olbrzymiego zrywu, jakim niewątpliwie była kampania wokół wyborów połówkowych, nie będą się wcale trwale angażować w politykę – tym samym torując drogę kolejnemu wcieleniu MAGA do ponownego przejęcia władzy. To zresztą prawidłowość nie tylko amerykańska.

Całkowite załamanie się demokratycznej prawicy przeżywa większość starych demokracji. Niemcy stoją na progu normalizacji radykalizmu głównie dlatego, że CDU jest dzisiaj co najwyżej wspomnieniem dawnej, dominującej partii. A AfD nie ukrywa, że chce zająć miejsce chadeków. Giorgia Meloni uwłaszczyła się na zgliszczach Forza Italia; Reform UK wprawdzie chwilowo jest w kryzysie, ale na dłuższą metę poważnie zagraża torysom. 

Tymczasem konserwatywni wyborcy nie znikną. W obliczu braku zadowalającej oferty ideologicznej mogą zwrócić się ze swoim poparciem w kierunku radykałów.

Zwłaszcza jeśli – tak jak młodzi głosujący – niekoniecznie są przywiązani do demokracji na gruncie idei. To tu, a nie na radykalnych, skrajnych końcach spektrum, znajduje się największe egzystencjalne ryzyko dla demokracji. Niestety, tu też panuje jednocześnie największa ideowa pustynia, jeśli chodzi o pomysły na owej demokracji uzdrowienie.