Szanowni Państwo!
Kiedy Jarosław Kaczyński w październiku tego roku publicznie dywagował na temat wyjścia Polski z Unii Europejskiej, mówił o wspólnocie, jakby miała ona inne cele czy interesy niż Polska. Komisję Europejską nazwał „szkodliwą” i apelował o przekazanie jej kompetencji międzynarodowej Radzie Unii Europejskiej. W podobnej poetyce przedstawił Parlament Europejski i również zaproponował zastąpienie go międzyrządową Radą Europejską.
Rzecz w tym, że Parlament Europejski jest wybierany w wyborach, bezpośrednio przez obywateli państw należących do UE, w tym Polski. Pochodzi więc on również z naszego wyboru. A Komisja Europejska jest wybierana przez Radę Europejską złożoną z rządów państw UE. Natomiast przystępując do Unii Europejskiej, Polska podpisała dotyczącą tego umowę.
A więc nie jest to narzucona ani obca instytucja.
Unia Europejska nie jest obca
W opisie Europy kreowanym przez prawicę Wspólnota Europejska często jest jednak przedstawiana jako kłopotliwa, wręcz wroga organizacja, która zagraża naszej suwerenności. Tak były przedstawiane europejskie sądy – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejski Trybunał Praw Człowieka – które w czasach rządów PiS-u orzekały na temat łamania praworządności w Polsce. PiS mówiło wtedy o próbach stawiania się tych sądów ponad polską konstytucją. Jednak ich aktywność nie wynikała z „wtrącania” się w nasze sprawy i nie wiązała się z przypisywaniem sobie nieistniejących kompetencji. Na jurysdykcję tych instytucji Polska zgodziła się, podpisując traktat unijny. A więc dobrowolną umowę. TSUE i ETPCz to sądy działające legalnie w sprawie polskiego prawodawstwa, bo jest to część prawodawstwa unijnego.
Obraz Unii narzucającej swoją wolę państwom członkowskim kreują także prawicowi politycy z innych państw.
Robią tak francuskie Zjednoczenie Narodowe i Marine Le Pen, jedna z najważniejszych postaci tej partii, kandydująca z najwyższym poparciem w nadchodzących wyborach prezydenckich. A także Alternatywa dla Niemiec, która ma wysokie notowania ogólnokrajowe i regionalne oraz włoscy nacjonaliści. Antyunijna retoryka to jeden z filarów zdobywania popularności przez europejskich populistów. A ci są coraz silniejsi.
Czy Unia to państwo?
Chociaż dobrowolność przynależności do Unii Europejskiej oraz wyłączny wpływ państw członkowskich na skład jej instytucji i politykę są niewątpliwe, nowatorska jest perspektywa tej organizacji prezentowana przez francuskiego profesora historii Sylvaina Kahna. W książce „Europa: Państwo nieświadome siebie” autor proponuje postrzeganie Unii Europejskiej jako państwa. Argumenty przemawiające za tą tezą przedstawia w rozmowie z Jarosławem Kuiszem, którą publikujemy w nowym numerze „Kultury Liberalnej”.
„Unia Europejska ma własny pieniądz i sama go emituje. Używa go 21 spośród 27 państw członkowskich, a państwa przystępujące do Unii zobowiązują się kiedyś go przyjąć. To wystarcza, by mówić o organizacji posiadającej cechy państwa” – mówi. „Kolejne klasyczne atrybuty suwerenności to obrona, wymiar sprawiedliwości, monopol na prawomocne użycie przemocy, realizowany przez policję, oraz dyplomacja. […] Co do wymiaru sprawiedliwości, nie powinno być żadnych wątpliwości. […] W sprawach policyjnych rola Unii pozostaje marginalna. […] Podobnie w obronności: nie istnieje armia europejska […]. Dyplomacja i polityka zagraniczna to sytuacja pośrednia”. I dodaje: „Kompetencje suwerenne są tylko jednym z kryteriów”.
Zachęcam do zapoznania się ze wszystkimi argumentami Kahna i wnioskami Jarosława Kuisza.
Zapraszam też Państwa na debatę, w której wezmą udział obydwaj rozmówcy 16 listopada o godz. 17.00 w BWA Warszawa, przy ul. Marszałkowskiej 34/50 – wstęp wolny. W debacie wezmą też udział: Jan-Werner Müller – filozof i profesor nauk społecznych na Uniwersytecie Princeton, i Mariya Zolkina – politolożka, kierowniczka Programu Bezpieczeństwa Regionalnego i Badań nad Konfliktami w Democratic Initiatives Foundation (DIF) w Kijowie. Dyskusję o tym, czy przyszłość Europy to rządy skrajnej prawicy, poprowadzi Agnieszka Lichnerowicz. Co możemy zrobić, aby takiej przyszłości zapobiec? Jaką rolę może odegrać Trójkąt Weimarski w budowaniu silnej, zjednoczonej i demokratycznej Europy?
Rozmowa odbędzie się w języku angielskim. Wydarzenie organizuje „Kultura Liberalna” w kooperacji z Fundacją Heinrich-Böll-Stiftung Warszawa oraz Instytut Francuski / Institut français de Pologne à Varsovie.
Zapraszam Państwa do czytania nowego numeru oraz na debatę,
Katarzyna Skrzydłowska-Kalukin,
zastępczyni redaktora naczelnego „Kultury Liberalnej”
