Gdybym był Youtuberem, napisałbym: „już 5 lat temu mówiłem, że tak będzie” (każdy z nich twierdzi, że lata temu wysunął jakąś twórczą predylekcję). Nie wiem, czy przewidziałem szczyt rosyjsko-chińsko-amerykański, ale wiedziałem, że izolacja Rosji się nie uda, że oligarchizacja gospodarki i polityki Stanów Zjednoczonych musi wywindować na prezydenta kogoś takiego jak Donald Trump – i że prędzej czy później znajdzie się amerykański przywódca, który poszuka porozumienia z Rosją.

Tak oto w roku 2026 telewizyjny oligarcha z USA, jak na ironię megaloman lub kliniczny narcyz, chce na nowo napisać historię.

W jego mniemaniu świat powinien zostać podzielony na strefy wpływów, a proces decyzyjny winien być maksymalnie uproszczony do bezpośrednich spotkań twardych przywódców (a nie jakieś tam ONZ-ety). A ponieważ Trump sam jest miliarderem-oligarchą, to on i jemu podobni powinni na jego prezydenturze zarabiać jeszcze więcej niż zarabiali. Przynajmniej część z trumpowskiego kursu historii XXI wieku pobrzmiewa pokrewnie z wizją Putina i Xi Jinpinga.

Zatrzymać samolot

Żeby nie zwalać wszystkiego na Trumpa, to mocarstwo amerykańskie wielokrotnie w swej historii pokazało, że angażuje się w wojny innych państw, czasem nawet przez dekady. A potem nagle gwałtownie wycofuje się, pozostawiając po sobie zgliszcza. Zaś opuszczony kraj tkwi samotnie – wyniszczony, rzucony na pastwę despotów, fundamentalistów lub agresywnych sąsiadów. Najczęściej wszystkich na raz.

Nie wiem, dlaczego niektórzy wyobrażali sobie, że akurat w przypadku konfliktu ukraińskiego będzie inaczej. Bo Ukraina to Europa?

Przecież po II wojnie światowej Amerykanie oddali Europę Wschodnią walkowerem i zgodzili się na wszystko w imię wyższego dobra, jakim jest pokój.

Ale też co stało się ikoną końca wojny w Wietnamie? Obrazy ludzi rozpaczliwie wspinających się na śmigłowce z dachu ambasady USA w Sajgonie. A co symbolizowało wycofanie amerykańskich „chłopców” z Afganistanu? Ludzie wbijający paznokcie w blachę zachodnich samolotów odlatujących z Kabulu. Już nawet nie wspomnę o płonnych nadziejach na amerykańską pomoc i jej obietnice na Bliskim Wschodzie czy w Afryce. Podpytajcie Kurdów.

Podejrzewam, że gdyby nie antyrosyjskie tradycje amerykańskiego deep state i polityki jako takiej, Starlinki oraz pozostała pomoc dla Ukrainy made in USA mogłyby już dawno zostać cofnięte przez ekipę Trumpa. A jak nie, zrobią to kolejni prezydenci.

To Trump zawarł umowę z Talibami, ale implementował ją Biden. Zatem ci, którzy mają nadzieję na to, że demokrata, który przyjdzie po Trumpie – o ile będzie to demokrata, a nie młodszy magowiec jak choćby JD Vance – powróci do finansowania i pomocy dla Ukrainy, mogą przeżyć rozczarowanie. Właściwie to w moim przekonaniu tacy optymiści na rozczarowanie sami się skazują.

Dla Xi i Trumpa Putin jest za chudy w uszach

W każdym razie Donald Trump usiadł do stołu z Xi Jinpingiem i Władimirem Putinem, rozmawiając z nimi przez 90 minut, po czym wydali wspólną deklarację. Niby niewiążącą, niby o charakterze symbolicznym, a jednak mam nieprzepartą ochotę, by wypowiedzieć mantrę YouTuberów i każdego rodzica: „A nie mówiłem?”.

Przewrotnie zacznę od tego, co się w Shenzhen nie udało, zwłaszcza Władimirowi Putinowi. Chińczycy, a więc de facto jeden z najbliższych i absolutnie kluczowych sojuszników Rosji – znacznie przewyższający ją potencjałem – od początku zastrzegli, że wojna na Ukrainie to wewnętrzna sprawa Europy i nie mają zamiaru o tym dyskutować podczas trójstronnych spotkań. Kryją się za tym strategiczne interesy, bo mówiąc wprost,

im bardziej wykrwawia się Rosja i Ukraina, a za nimi Europa i USA, tym długofalowo lepiej dla Chin.

Rywale i sojusznicy staną się słabsi i w przyszłości będą zmuszeni do zaakceptowania chińskich warunków współpracy. Dlatego Xi Jinping zablokował jakikolwiek zapis na temat Ukrainy w przyjętej deklaracji; chyba że na poważnie weźmiemy punkty o wspólnych dążeniach do utrzymania pokoju na świecie.

Przede wszystkim jednak Rosji nie udało się stworzyć choćby symbolicznej Małej-Jałty. Albo Niby-Jałty. Może nawet chciałby tego sam Donald Trump – ale nie Chińczycy, i to paradoksalnie ze względu na Rosję. Już w momencie, gdy rosyjski prezydent wysiadł z samolotu, chińska dyplomacja dała mu bardzo boleśnie odczuć, żeby nie liczył na zbyt wiele.

Podczas gdy Trumpa na lotnisku przywitał Xi Jinping, Putina na płycie lotniska odbierał Cai Qi, szef Biura Generalnego KC KPCh i członek Stałego Komitetu Biura Politycznego, zajmujący piąte miejsce w formalnej hierarchii władzy. Z kolei kiedy Trump wchodził na salę obrad, orkiestra odegrała hymn państwowy Stanów Zjednoczonych. Putina powitał rosyjski taniec „Trepak” z baletu Dziadek do orzechów Piotra Czajkowskiego. W dyplomacji zastąpienie hymnu folklorem czy sztuką/popkulturą oznacza obniżenie rangi ceremonialnej gościa. Wreszcie podczas bankietu powitalnego Xi posadził Trumpa obok siebie przy stole głównym, zaś „biednego” Putina umieścił po przeciwległej części sali, nie mówiąc o odgrodzeniu się od niego żoną podczas wspólnego zdjęcia uczestników APEC. Naturalnie Trump stał tuż przy Xi.

Są to bardzo drobne gesty, ale komunikujące, przede wszystkim Rosji, że nie ma i nie będzie czegoś takiego jak koncert trzech mocarstw. Dla Chin jedynym równorzędnym wobec nich państwem – oczywiście do czasu – są Stany Zjednoczone. A więc mimo retoryki o rosyjsko-chińskim „partnerstwie bez granic” granice jak najbardziej istnieją. I to nie te, których uczymy się stawiać w psychoterapii, ale takie, jakby ktoś nam napluł w twarz. Tym bardziej nie ma mowy, zdają się mówić Chińczycy, o trójstronnym podziale świata na strefy wpływów, bo Rosjanie są na to za chudzi w uszach.

Taki komunikat z pewnością raduje polskie serca. Aczkolwiek nie oznacza jeszcze, że na przykład za 10 lat, z Rosją czy bez Rosji, Amerykanie i Chińczycy po prostu nie oddadzą naszej części Europy Rosjanom.

Że do tego rodzaju spotkań i podejmowania ważniejszych decyzji za naszymi plecami nie będzie dochodzić. Przecież Rosja miała być wyizolowana, rozpadająca się i upokorzona, gdy tymczasem to ona negocjuje z Amerykanami kwestię zawieszenia broni, łaskawie godząc się, by europejska delegacja mogła przyjechać i przyglądać się z boku. Zgoda, Chińczycy pokazali Rosjanom, gdzie widzą ich miejsce. Ale pod kątem rosyjskich możliwości, aspiracji i celów, czy to naprawdę taka zła opcja? Czy Rosjanie naprawdę nie są w stanie ugrać tego, co chcą, i liczyć na nowy oddech w przyszłości? Tu bym się zastanowił nawet dla naszego własnego dobra.

Wspólna rozbiórka budynku

Mimo swego chińskiego przekazu „znaj Rosjo swoje miejsce”, nie można powiedzieć, by Putin wrócił z Shenzhen pokonany. Po pierwsze, odniósł ogromny sukces wizerunkowy. Tak dla społeczeństwa rosyjskiego, jak i dla reszty świata, zwłaszcza państw Globalnego Południa, putinowska polityka i wojenne poświęcenie miały sens. Spełniła się rosyjska mądrość – jeśli chcesz coś znaczyć w świecie, musisz złożyć ze swego narodu ofiarę, dokonać mobilizacji i walczyć. Rosja, walcząc sama przeciwko kolektywnemu Zachodowi, jak to sama ujmuje, ma miejsce przy stole u boku silniejszych i lepiej rozwiniętych państw. Bo to nie Friedrich Merz czy Andy Burnham z nimi negocjowali, tylko Putin.

Druga kwestia to rozmontowywanie ładu globalnego, jaki znamy, podług życzenia Rosjan. Także Chin, ale jednak upierałbym się, że bardziej Rosjan. A przynajmniej oni znacznie głośniej i otwarcie o nim mówili.

Putin, Xi i Trump zawarli w deklaracji, że przestrzeganie immunitetów urzędników państwowych ma fundamentalne znaczenie. Dlatego Międzynarodowy Trybunał Karny oraz inne analogiczne struktury, mówi dalej deklaracja, nie powinny nadużywać swoich uprawnień.

Co to oznacza? Że ścigany nakazem aresztowania MTK Putin może spać spokojnie, a właściwie nakaz aresztowania powinien trafić do zniszczarki. (Choć Rosja i tak, podobnie jak Chiny i USA, nie jest sygnatariuszem Rzymskiego Statutu MTK). Co ważniejsze, to bezpośredni atak na instytucję międzynarodową ścigającą zbrodniarzy, a tym samym mniej lub bardziej skutecznie cywilizującą relacje międzynarodowe i kawałek naszego ziemskiego życia.

Trzy państwa planują zwiększyć produkcję i dostawy ropy naftowej „dla dobra wszystkich krajów”. To nie tylko podważa zachodni reżim sankcji wobec Rosji, ale podważa w ogóle jedność Zachodu wobec Rosji czy jej agresji.

Rosja, Chiny i USA zapowiedziały też kontynuowanie dialogu w sprawie obniżania ryzyk związanych z bronią jądrową i zapobiegania jej rozprzestrzenianiu.

To wspaniała wiadomość dla Rosji! Gdyby tak Moskwa, Pekin i Waszyngton we trójkę wzięły się za lanie po głowie wszystkich tych, którzy planują zbudować sobie broń, byłoby fantastycznie. Potęga Rosji przecież za każdym razem ostatecznie kończy się na najnowocześniejszym i najliczniejszym arsenale jądrowym na świecie. Rosja zaatakowała Ukrainę, bo ta oddała w 1994 swoje składy rakiet jądrowych, a tak w ogóle to najlepiej ograniczać potencjalną konkurencję.

Na sam koniec cała trójka deklaruje reformowanie ONZ, ale chce zatrzymać przez swoje państwa prawa weta w Radzie Bezpieczeństwa. Można jedynie podejrzewać, że chodzi o niedopuszczenie do głównego organu ONZ nowych potęg takich jak Indie, za to koncentrowanie decyzji w swoich rękach. Ale czy ostatecznie celem nie będzie likwidacja albo degradacja ONZ? Przecież Trump już stworzył swoją śmieszną Radę Pokoju, o której co prawda wszyscy zapomnieliśmy (po co pamiętać kiepskie żarty), ale co pokazuje, że gdyby to od niego zależało, wszystkie tego rodzaju instytucje zniknęłyby w tydzień.

Syreny alarmowe

Mówiąc krótko, chcę powiedzieć, że

to spotkanie i te deklaracje powinny nas zmartwić. Masowanie się, że nie podjęto tam żadnych wiążących decyzji, brzmi lekkomyślnie i krótkowzrocznie.

Zapytałbym: a co jeśli dogadali się co do spraw nieprzeznaczonych dla mediów? I jeszcze, czego się spodziewaliście – że trzema podpisami tam w Shenzhen włączą Charków do Rosji albo wymienią Tajwan na Grenlandię? Od czegoś trzeba zacząć, najlepiej od tego, by najpierw się spotkać i porozmawiać. Rzucić aluzje, propozycje, wysondować się wzajemnie, itd.

Przede wszystkim jednak nasz egzystencjalny sojusznik i gwarant naszego bezpieczeństwa nie tylko patrzył, ale przyklaskiwał i podsuwał pomysły idące w sukurs rewizjonistycznym mocarstwom, jakimi są Rosja i Chiny. Nasz sojusznik, i nie jest to tylko kwestia osobowości Trumpa, również chce rewizji. Szczęście w nieszczęściu, na razie, odbywa się to bez wielkiej wojny.

Ale kruszenie poszczególnych elementów bezpiecznego dla nas świata, nie wbrew, lecz przy aktywnym udziale USA, to nie kwestia do namysłu. To głośne syreny alarmowe