Seria od początku wyróżniała się ambicją podejmowania tematów z pogranicza natury, kultury i życia społecznego – od emocji, przez seksualność, po zagadnienia ekonomiczne i środowiskowe. Dotychczasowa recepcja serii pokazuje, że jest ona jedną z najciekawszych propozycji popularyzatorskich na polskim rynku książki dziecięcej – cenioną za klarowność wywodu, poczucie humoru i odwagę podejmowania tematów trudnych, choć niekiedy budzącą drobne kontrowersje związane z ironicznym tonem narracji czy obecnością subtelnych odniesień światopoglądowych (z czym ja akurat nie miałam najmniejszego problemu). Janiszewski i Skorwider pozostają wierni swojej formule również w tym tomie. W „Relacjach” koncentrują się na jednym z najbardziej fundamentalnych aspektów ludzkiego (i nieludzkiego) doświadczenia. Istotne jest przy tym szerokie ujęcie tematu: relacje rozpatrywane są nie tylko w kontekście międzyludzkim, lecz także międzygatunkowym oraz – co szczególnie warte podkreślenia – jako relacja jednostki z samą sobą.
Konstrukcja narracyjna książki również pozostaje spójna z wcześniejszymi tomami. Przewodniczką po tomie jest charakterystyczna sepleniąca lama Lama, wobec której autorzy – obecni w książce jako postacie – przyjmują rolę przewodników po świecie ludzkich dorosłych. Ten zabieg nie tylko porządkuje przekaz, lecz także wprowadza element autoironii i dystansu, tak istotny w komunikacji z młodym odbiorcą. Dodatkowo publikacja silnie osadzona jest w uniwersum serii: pojawiają się liczne odniesienia do wcześniejszych części, takich jak „Ekonomia” czy „Dojrzewanie” (autorzy odsyłają do znajdujących się w nich definicji), a także powracający bohaterowie (między innymi Harry, Bert i Marta, czyli pierwsi ludzie). Tego rodzaju intertekstualność buduje ciągłość i zachęca do lektury kolejnych tomów, a także pokazuje spójność twórczego i merytorycznego zamysłu autorów. Dekodowanie tego uniwersum staje się rozrywką tylko dla wiernych fanów – i słusznie. Nikt nie obiecywał, że uczenie się świata będzie łatwym zadaniem.
Na poziomie treści szczególnie istotne jest odejście od jednoznacznych, zamkniętych definicji. Zgodnie z duchem całej serii autorzy nie pretendują do udzielania ostatecznych odpowiedzi – przeciwnie, konsekwentnie pozostawiają przestrzeń na wątpliwości, negocjowanie znaczeń i dalszą dyskusję. W przypadku tak złożonego zagadnienia jak relacje jest to podejście nie tylko uzasadnione, ale wręcz konieczne, bo pozwalające uniknąć uproszczeń, łatwo prowadzących do schematycznego myślenia o drugim bycie (niekoniecznie człowieku). Książka stawia pytania o sprawiedliwość, granice, kompromis czy konflikt, nie sprowadzając ich do poziomu łatwych recept ani uniwersalnych modeli postępowania. Zamiast tego proponuje raczej mapę możliwych interpretacji niż gotowy zestaw zasad, zachęcając młodego czytelnika do samodzielnego namysłu nad własnymi doświadczeniami. Taka strategia – otwarta, dialogiczna i świadomie niedomknięta – wpisuje się w szerszy projekt edukacyjny serii, w którym kluczową rolę odgrywa nie tyle przekaz wiedzy, ile kształtowanie kompetencji interpretacyjnych i krytycznego myślenia.
Na uwagę zasługuje również konsekwentnie nieantropocentryczna perspektywa. Relacje przedstawiane są także jako zjawiska biologiczne i ekologiczne – między organizmami w ekosystemach – co poszerza pole interpretacyjne i wpisuje publikację w nowoczesne podejście do edukacji przyrodniczej i społecznej. Tego typu ujęcie, choć obecne już w literaturze dziecięcej, nadal nie jest standardem, dlatego jego obecność należy uznać za istotny atut. Autorzy umiejętnie osadzają rozważania w kontekście współczesnej kultury. Odniesienia do zjawisk takich jak Gwiezdne wojny czy Taylor Swift i jej fandom pełnią funkcję nie tylko ilustracyjną, lecz także interpretacyjną – pomagają uchwycić mechanizmy relacji w środowiskach bliskich młodemu odbiorcy.
Największą siłą duetu Janiszewski–Skorwider pozostaje jednak sposób podejmowania tematów potencjalnie trudnych lub tabuizowanych. Kwestie takie jak toksyczne relacje w rodzinie czy stereotypy dotyczące osób nieheteronormatywnych przedstawione są w sposób wyważony, pozbawiony sensacyjności i ideologicznego zacietrzewienia. Jako przykład relacji romantycznej pojawia się para baranów, Darek i Jarek, spleconych ze sobą nie tylko w uścisku, lecz także otulonych tęczowym szalikiem. Autorzy zachowują równowagę między szczerością a bezpieczeństwem odbiorcy, co buduje zaufanie i sprzyja otwartości na dalszą rozmowę.
„Relacje” Janiszewskiego i Skorwidera to dojrzała i konsekwentna odsłona serii, która – mimo upływu dekady – nie traci swojej aktualności ani świeżości. Książka skutecznie łączy funkcję edukacyjną z refleksyjną, zachęcając młodego czytelnika nie tyle do przyjmowania gotowych odpowiedzi, ile do ich współtworzenia. W tym sensie pozostaje nie tylko lekturą, lecz także narzędziem budowania świadomego, krytycznego myślenia o świecie, potwierdzając, że literatura dziecięca może być przestrzenią realnej, a nie jedynie deklaratywnej refleksji.
Książka:
Boguś Janiszewski, Max Skorwider, „Relacje”. Seria: „To, o czym dorośli ci nie mówią (Bo często sami nie wiedzą)”, wyd. Publicat, Poznań 2026.
Proponowany wiek odbiorcy: 9+
Rubrykę redaguje Paulina Zaborek.
