Za nami 15. jubileuszowa edycja Literackiego Spotu, który odbył się w dniach 20–23 sierpnia 2026 roku. Jej głównym tematem była literatura i kultura krajów portugalskojęzycznych – przede wszystkim Portugalii, Brazylii i Mozambiku.
W tym roku na festiwalu gościli między innymi Paulo Scott, Michel Laub, Itamar Vieira Junior, Afonso Cruz, José Luís Peixoto, Gonçalo M. Tavares czy Mia Couto.
Ważną częścią Literackiego Sopotu od samych jego początków są debaty. W tym roku głównym tematem dyskusji były: dziedzictwo kolonializmu, niewolnictwo i konsekwencje portugalskiej ekspansji kolonialnej, ale również pytanie o traumę historyczną oraz współczesną Portugalię, Brazylię i inne kraje portugalskojęzyczne.
Organizatorki i organizatorzy festiwalu podkreślali znaczenie dyskusji na temat pisarstwa kobiet w świecie języka portugalskiego. Centralną postacią rozmowy była Clarice Lispector, brazylijska pisarka, której twórczość w ostatnich latach przeżywa w Polsce renesans. Podkreślam to, bowiem na festiwalu nie było w tym roku żadnych kobiet-pisarek z obszaru portugalskojęzycznego. A to dlatego, że pisarstwo kobiet z tych regionów jest w Polsce bardzo słabo reprezentowane. Dwa lata temu w wydawnictwie Mova ukazała się co prawda książka „Koronczarki. Klątwa rodziny Flores” Angeliki Lopes, przetłumaczona przez Katarzynę Mojkowską, ale w Polsce przeszła właściwie bez echa.
Festiwal jako jeden z pierwszych wprowadził także na stałe do swojego programu czytania performatywne. W tym roku była to między innymi sztuka portugalskiego dramaturga Tiago Rodriguesa „Catarina i piękno zabijania faszystów”, której akcja dzieje się w Portugalii w 2028 roku. Rodzina ma tradycję zabijania faszystów, ale młoda bohaterka Sara nie chce tego robić. Tekst stawia istotne pytanie: czy można bronić demokratycznych wartości za pomocą przemocy? To już kolejne miejsce, gdzie obecny jest Tiago Rodrigues. Wcześniej jego spektakl można było oglądać w Poznaniu, na Malta Festiwal.
Podczas festiwalu odbyło się także kilka spotkań premierowych: z Katarzyną Surmiak-Domańską wokół jej najnowszej książki „Świat przed nami nie istniał. Jak wojna zamieszkała w naszych domach” i Agnieszką Daukszą o książce „Niedaleko pada granat od jabłoni”. Premierę miało także polskie tłumaczenie książki Julii Voss „Hilma af Klint. Wprawić ludzkość w zdumienie”.
Nie zabrakło także wydarzeń okołoksiążkowych, czyli cyklu wizualnego, filmowego, gry miejskiej, spaceru przyrodniczego, silent disco, spotkania dyskusyjnego klubu książki i oczywiście Targów Książki.
W tym roku Literacki Sopot to aż 88 wydarzeń, 125 osób w roli gości i prowadzących, 11 twórców portugalskojęzycznych, 39 wystawców i kilkunastotysięczna publiczność, która kocha literaturę i Sopot.
A ja przygotowałam dla Państwa trzy wywiady z brazylijskimi pisarzami:
Itamarem Vieirą Juniorem, autorem książki „Krzywym pługiem”
Paulo Scottem, autorem książki „Brązowożółty”
Michelem Laubem, autorem książki „Dziennik upadku”
Polecam przeczytanie nie tylko rozmów z pisarzami, lecz także książek ich autorstwa.
Sylwia Góra
szefowa działu literackiego „Kultury Liberalnej”
