0000398695
close
W walce o demokrację nie robimy sobie przerw! Przekaż 1,5% na Fundację Kultura Liberalna WSPIERAM
close
Kultura Liberalna solidarnie z Ukrainą

PRZEKAŻ
1,5%
PODATKU
close

W walce o demokrację

nie robimy sobie przerw!

Przekaż 1,5% na Fundację
Kultura Liberalna

Przekaż 1,5%
na Fundację Kultura Liberalna
forward
close

KULTURA LIBERALNA > Czytając > 18. Nagroda Literacka...

18. Nagroda Literacka GDYNIA. Znamy nominowanych

Redakcja „Kultury Liberalnej” Kieżun

Poznaliśmy 20 tytułów nominowanych do 18. edycji Nagrody Literackiej GDYNIA w czterech kategoriach: Esej, Poezja, Proza oraz Przekład na język polski.

Wśród 20 pretendujących w tym roku do Nagrody książek są zarówno komentowane szeroko w artystycznym świecie pozycje, jak i tytuły należące do literackiej niszy. Na liście znalazły się m.in. głośne Piątka, ale także zbuntowana poezja Anouk Herman czy ekwilibrystyczny wyczyn dwóch tłumaczy – René Koelblena i Stanisława Waszaka, którzy dokonali brawurowego przekładu eksperymentalnej prozy Georgesa Pereca.

Wśród nominowanych tytułów znalazły się też książki omawiane na łamach „Kultury Liberalnej”, która jest patronem medialnym nagrody. O prozach Wiktorii Bieżuńskiej „Przechodząc przez próg, zagwiżdżę” (Wydawnictwo Cyranka, 2022) i „Trash story” Mateusza Górniaka (Wydawnictwo Ha!art, 2022) pisał Marcin Bełza. O powieści Zyty Rudzkiej „Ten się śmieje, kto ma zęby” (W.A.B., 2022) – Sylwia Góra. O książce Małgorzaty Żarów „Zaklinanie węży w gorące wieczory” (Wydawnictwo Czarne, 2022) – Karolina Felberg. Książki Marieke Lucasa Rijneveld „Mój mały zwierzaku” (Wydawnictwo Literackie, 2022) w przekładzie Jerzego Kocha, Georges’a Pereca „Znikęcia” (Wydawnictwo Lokator, 2022) w przekładzie René Koelblena, Stanisława Waszaka oraz Davida Marksona „Kochanka Wittgensteina” (Państwowy Instytut Wydawniczy, 2022) w przekładzie Krzysztofa Majera recenzował Paweł Majewski.

Wszystkim nominowanym serdecznie gratulujemy!

A oto cała dwudziestka:

Esej

  1. Anna R. Burzyńska Atlas anatomiczny Georga Büchnera

    Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2022

  2. Konrad Niemira Bazgracz. Trzy eseje o Norblinie

    Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2022

  3. Grzegorz Piątek Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939

    Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2022

  4. Piotr Sadzik Regiony pojedynczych herezji

    Wydawnictwo Austeria, Kraków 2022

  5. Jarek Szubrycht Skóra i ćwieki na wieki. Moja historia metalu

    Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022

Poezja

  1. Marcin Czerkasow Mountain View

    Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznań 2022

  2. Anouk Herman right into pod tramwaj

    Stowarzyszenie Pisarzy Polskich oddział w Łodzi, Instytut Literatury, Łódź-Kraków 2022

  3. Joanna Oparek Małe powinności

    Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznań 2022

  4. Piotr Przybyła analfabeta

    Galeria Sztuki Współczesnej Biuro Wystaw Artystycznych w Olkuszu, Olkusz 2022

  5. Adam Wiedemann Odżywki i suplementy

    Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2022

Proza

  1. Wiktoria Bieżuńska Przechodząc przez próg, zagwiżdżę

    Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2022

  2. Mateusz Górniak Trash story

    Wydawnictwo Ha!art, Kraków 2022

  3. Agnieszka Jelonek Trzeba być cicho

    Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2022

  4. Zyta Rudzka Ten się śmieje, kto ma zęby

    Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2022

  5. Małgorzata Żarów Zaklinanie węży w gorące wieczory

    Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022

Przekład na język polski

  1. Kaja Gucio – Lidia Yuknavitch Chronologia wody

    Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022

  2. Jan Maria Kłoczowski – Jean Fabre Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł

    tom I, II, Wydawnictwo: Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Warszawa 2022

  3. Jerzy Koch – Marieke Lucas Rijneveld Mój mały zwierzaku

    Wydawnictwo Literackie, Kraków 2022

  4. René Koelblen, Stanisław Waszak – Georges Perec Zniknięcia

    Wydawnictwo Lokator, Kraków 2022

  5. Krzysztof Majer – David Markson Kochanka Wittgensteina

    Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2022

Poniżej bardziej obszerne omówienia:

ESEJ

Pierwszą nominowaną w szerokiej gatunkowo kategorii Esej jest Anna R. Burzyńska za Atlas anatomiczny Georga Büchnera (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2022). To co Büchner robi z ciałem, Anna R. Burzyńska czyni z Büchnerem. tudium w polszczyźnie. Autorka – poza reprezentacją poszczególnych części ludzkiego ciała u Büchnera – wpisuje jego dzieło w szerszy kontekst historii nauki.

Nominację otrzymał również Konrad Niemira za książkę Bazgracz. Trzy eseje o Norblinie (Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2022). To rzecz o jednym z najsłynniejszych malarzy okresu stanisławowskiego, a jednak nie do końca znanym. Niemira, przedzierając się przez ogrom archiwalnych materiałów, kreśli portret tego nietuzinkowego człowieka. A w tle oświecenie, sielanka, magnaci, żebracy i obsesja na punkcie Rembrandta.

Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939 Grzegorza Piątka (Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2022) to jedna z głośniejszych pozycji w zestawieniu. Gdynia to miasto-symbol, polskie okno na świat, cud modernizmu. Te wszystkie etykiety przykryły prawdziwą jego historię, skomplikowaną genezę i szybkie narodziny. Piątek buduje portret początków miasta, jednocześnie krytycznie dekonstruując zastane mity i landszafty.

Piotr Sadzik w nominowanej pozycji Regiony pojedynczych herezji (Wydawnictwo Austeria, Kraków 2022) przygląda się piątce maranów – a więc żydowskich konwertytów – literatury polskiej. To Leo Lipski, Bruno Schulz, Józef Wittlin, Leopold Buczkowski i Teodor Parnicki. Czyniąc to, tworzy na nowo historię literatury polskiej, a co za tym idzie – nowy obraz polskości w ogóle. Tożsamości wysadzonej z siodła, poszukującej, będącej w kontrze.

Ostatnia w zestawieniu jest książka Jarka Szubrychta Skóra i ćwieki na wieki. Moja historia metalu (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022). Doświadczony dziennikarz muzyczny i zagorzały współuczestnik polskiego heavy-metalowego ruchu w pierwszoosobowej narracji kreśli jego szaloną historię. Od samotności małomiasteczkowego metalowca po przynależność do długowłosej międzynarodówki z całym zmysłowym doświadczeniem w tle – Szubrychtowi udaje się to wszystko złapać w konfesyjnym, szczerym do bólu eseju.

POEZJA

Pierwszym nominowanym w tej kategorii jest Marcin Czerkasow i jego zbiór Mountain View(Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznań 2022). Marcin Czerkasow wspiął się na szczyt i zapisał, co widzi: na pejzaż składają się obrazy, które do siebie nie przystają, kłócą się. Okazuje się z góry, że świat się nie klei. I trudno się dziwić, bo przecież na własne życzenie gna ku przepaści.

W zestawieniu uwagę zwraca Anouk Herman z tomikiem right into pod tramwaj (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich oddział w Łodzi, Instytut Literatury, Łódź-Kraków 2022). Right into pod tramwaj wpadł tu język i się posypał, a z nim ciała, tożsamości i linearne struktury.

Poematy kolejnej nominowanej, Joanny Oparek, zawarte w tomie Małe powinności (Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, Poznań 2022) kręcą się wokół patriarchalnych koszmarów. Znanych zarówno z codzienności, jak i z clickbaitowych nagłówków i sensacyjnych doniesień. Ale wypełzają one nie z dark netu, a z jak najbardziej analogowej codzienności.

Poeta Piotr Przybyła nominację do Nagrody otrzymał za swój tom analfabeta (Galeria Sztuki Współczesnej Biuro Wystaw Artystycznych w Olkuszu, Olkusz 2022). Operując zaskakującą frazą i gęstym, mocnym językiem mówi o rzeczach zwyczajnych w sposób, nad którym trudno przejść obojętnie.

Ostatni z nominowanych w tej kategorii to Adam Wiedemann za Odżywki i suplementy (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2022). „Czego jeszcze chcecie? Mówię.” – deklaruje Wiedemann w jednym z wierszy. I niech mówi, mimo że opowiada o rzeczach i sprawach niełatwych, a wśród nich naczelne miejsce zajmuje przemijanie, odchodzenie. Przypadkowość miesza się tu z determinizmem, ale wszystko uspójnia rytmiczność i melodyjność wierszy. Nic więcej nie chcemy.

PROZA

Zestawienie nominowanych w kategorii proza otwiera Wiktoria Bieżuńska i jej debiut literacki Przechodząc przez próg, zagwiżdżę (Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2022). To zapis dziecięcego cierpienia, ale nie tylko – chyba przede wszystkim nie tylko. Wielkie bóle małej bohaterki ranią jeszcze mocniej, gdy po nich nadchodzą chwile, nieliczne i krótkie, spokoju nadziei, które są świadectwem raz po raz niszczonej potencjalności.

Kolejna nominowana książka,Trash story Mateusza Górniaka (Wydawnictwo Ha!art, Kraków 2022), okrzyknięta została przez wielu jednym z najważniejszych debiutów od lat. I słusznie. Bo to powieść, którą Górniak napisał po swojemu, o swoim świecie. Po co? Ano po to, żeby trochę nadgryźć, podważyć, rozmontować to, co na zewnątrz.

Agnieszka Jelonek i jej Trzeba być cicho (Wydawnictwo Cyranka, Warszawa 2022) to już druga nominacja autorki do gdyńskiej Nagrody, a także druga nominowana w kategorii Proza pozycja opublikowana przez wydawnictwo Cyranka. To oszczędna, skupiona na szczegółach, a zarazem bardzo językowo wyrafinowana opowieść o ludziach, którzy nie potrafią sobie poradzić z własną przeszłością.

Kolejna nominowana, Zyta Rudzka, nagrodzona Nagrodą Literacką Gdynia w 2019 roku za Krótką wymianę ognia, powraca do Gdyni z nominacją za Ten się śmieje, kto ma zęby (Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2022). To proza mocna, ostra, przeglądająca się w bohaterce. Wera, której niewiele w życiu zostało poza samym życiem, czerpie z niego dokładnie tyle, ile chce i tak, jak chce. Autentyczność Wery w wydaniu Rudzkiej jest niekwestionowalna. Dlaczego wcześniej nikt nie oddał jej głosu? Bo nie trafiła na Rudzką.

Ostatnia z nominowanych i trzecia z debiutanckich książek w tej kategorii to Zaklinanie węży w gorące wieczory Małgorzaty Żarów (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022). To przedziwna, wizyjna opowieść bohaterki, która wędruje w podartej sukni ślubnej przez zasnutą trującym dymem Warszawę. Żarów w brawurowy sposób otwiera przed nami wyuzdany, apokaliptyczny świat, z którego nie chce się wychodzić.

PRZEKŁAD NA JĘZYK POLSKI

Zestawienie pięciu książek i sześciorga tłumaczek i tłumaczy nominowanych w kategorii Przekład na język polski otwiera Kaja Gucio za tłumaczenie z angielskiego Chronologii wody Lidii Yuknavitch (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022). Jeśli są książki do bólu szczere i do bólu osobiste, to taką jest zdecydowanie Chronologia wody. To relacja z traum, ale spisana językiem, który oddaje istotę przeżytych koszmarów i rozczarowań. Ten język oryginału stał się dzięki Gucio językiem polskiego przekładu, choć w trakcie lektury słowo „przekład” staje się bez znaczenia – tak dojmująca jest bezpośredniość doświadczenia.

Kolejna nominacja trafiła do Jana Marii Kłoczowskiego za przekład z francuskiego dwóch tomów pasjonującej lektury Stanisław August Poniatowski i Europa wieku świateł Jeana Fabre’a (Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Warszawa 2022). To cała epoka stanisławowska (z przyległościami) zawarta w dwutomowym dziele, które przeszło siedemdziesiąt lat czekało na polską edycję. Ale może warto było czekać, bo przekład Jana Marii Kłoczowskiego w godny podziwu sposób przybliża osiemnastowieczną rzeczywistość, stroniąc od językowego anachronizmu.

Jerzy Koch nominowany jest do Nagrody drugi rok z rzędu, i to za przekład książki tej samej osoby autorskiej. Chodzi o Marieke Lucas Rijneveld i powieść Mój mały zwierzaku (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2022). Rijneveld wymyśla siebie w niderlandzkim, a Koch konsekwentnie wymyśla Rijneveld w języku polskim. Ta translatologiczna praca zachwyca literackością, ale jej społeczne konsekwencje są tutaj nie mniej istotne.

Para René Koelblen Stanisław Waszak otrzymała nominację za przekład Zniknięcia Georgesa Pereca (Wydawnictwo Lokator, Kraków 2022). Ten legendarny, napisany przed pięćdziesięcioma laty lipogram, w którym ani razu nie pada litera „e”, doczekał się w końcu polskiego przekładu z francuskiego. Zniknięcie samogłoski nie powstrzymało duetu tłumackiego przed czynnością, wydawałoby się, niemożliwą. Przed spolszczeniem perecowskiego kryminału, który jest równocześnie historią znikania rodziny i całego narodu w czasie zagłady.

Ostatni z autorów nominowanych w tej kategorii to Krzysztof Majer za przekład Kochanki Wittgensteina Davida Marksona (Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2022). Monologi tytułowej kochanki, którą poznajemy jako Kate, to eksperyment literacki, który jest jednocześnie osobny i bardzo udany. Poszarpane wypowiedzi, których celowość jest nieoczywista, są nie tyle zapisem stanów umysłu, co istnienia, które rodzi się z języka i jest od niego w pełni zależne. Pulsując, fruwając i szamocąc się słowa konstytuują bądź niszczą tożsamość. Ta meandryczna proza zadziałała w polszczyźnie nie tylko dzięki tytanicznemu wysiłkowi Mejera, czy jego tłumackiemu talentowi, ale również – jeśli nie przede wszystkim – dzięki ogromnej czytelniczej wrażliwości.

Laureaci konkursu otrzymają Literackie Kostki oraz nagrody finansowych w wysokości 50 tysięcy złotych. Ich wręczenie odbędzie się 25 sierpnia podczas finałowej gali w Muzeum Emigracji w Gdyni. Będzie to kulminacyjny moment dorocznego gdyńskiego festiwalu literackiego Miasto Słowa. Potrwa on od 23 do 27 sierpnia, a jego program poznamy w lipcu.

Gala Finałowa oraz ogłoszenie laureatów

25 sierpnia 2023

Organizator

Miasto Gdynia

Więcej informacji

www.nagrodaliterackagdynia.pl
www.facebook.com/nagroda.literacka.gdynia

Skoro tu jesteś...

...mamy do Ciebie małą prośbę. Żyjemy w dobie poważnych zagrożeń dla pluralizmu polskich mediów. W Kulturze Liberalnej jesteśmy przekonani, że każdy zasługuje na bezpłatny dostęp do najwyższej jakości dziennikarstwa

Każdy i każda z nas ma prawo do dobrych mediów. Warto na nie wydać nawet drobną kwotę. Nawet jeśli przeznaczysz na naszą działalność 10 złotych miesięcznie, to jeśli podobnie zrobią inni, wspólnie zapewnimy działanie portalowi, który broni wolności, praworządności i różnorodności.

Prosimy Cię, abyś tworzył lub tworzyła Kulturę Liberalną z nami. Dołącz do grona naszych Darczyńców!

SKOMENTUJ
(25/2023)
21 czerwca 2023

PRZECZYTAJ INNE Z TEGO NUMERU

KOMENTARZE



WAŻNE TEMATY:

TEMATY TYGODNIA

drukuj