0000398695
PRZEKAŻ
1%
PODATKU
Przekaż 1% podatku na demokratyczne media.
Podaj w rozliczeniu numer
KRS Kultury Liberalnej:
0000 398 695
Przekaż 1% podatku na Kulturę Liberalną
Z centrum widać najwięcej
  

KULTURA LIBERALNA > Smakując > KOZAKOSZCZAK: Przepisy na...

KOZAKOSZCZAK: Przepisy na wiersze: Gruszecka, Tuwim, Mickiewicz

Jakub Kozakoszczak

Przepisy na wiersze: Gruszecka, Tuwim, Mickiewicz

– O, Pani! Jak to się mówi. Jeżeli masz męża, kochanka, ojca, ewentualnie syna lub szwagra, to weź
Dwa żółtka
Jeden kieliszek „Cherry Brandy”
Trzy łyżeczki „Curaçao”
Tyleż likieru „Prunelle”
Jeden kieliszek koniaku
I trzy łyżeczki „Boo Kamp of mag pitter”, zmieszaj wszystko i daj mu to wypić.
Nie poznasz człowieka!

„O, Pani! Jak to się mówi…” Tuwima to jedna z wybitniejszych realizacji trudnego gatunku przepisu – sprawiającego kłopoty zarówno twórcom literatury, jak i jej historykom. Rzadko zachowuje się w jego przykładach oryginalne postaci podziału tekstu na wersy – dominuje zapis ciągły, co otwiera pole do interpretacji i sporów. Czy na przykład Antoni Piątkowski, chętnie przywoływany przez Tuwima autor utworu „Ratafia gorących nasion”:

Nasion anyżu, kminu, karolku, kopru włoskiego, pietruszki lub selerów, momu, pasternaku polnego i amonku po 4 łuty, nalać 5 kwartami spirytusu.

 pisał wersy krótkie i logaedyczne jak Kasprowicz:

Rzadko na moich wargach                               Nasion anyżu, kminu,
Niech dziś to warga ma wyzna,                  karolku, kopru włoskiego,

 czy raczej miał na myśli czterostopowiec, jak w hymnie Krasickiego?

Święta miłości + kochanej ojczyzny                       Nasion anyżu, + kminu, karolku,
Czują cię tylko + umysły poczciwe!             kopru włoskiego, + pietruszki lub selerów

 W tym wypadku bliskość czasowa powstania utworów sugeruje wzorowanie się raczej na rozbiorowej poezji księdza Ignacego niż na późniejszym symboliście.

Gruszecka – mistrzyni przepisu

 Najbardziej cenioną przez Tuwima poetką przepisu była współczesna mu Maria Gruszecka, autorka wielu tomów doskonałych wierszy, w tym przedrukowanego w 2011 roku w ramach projektu wyczerpane.pl dzieła „366 obiadów”. Jej wpływy u Tuwima są jaskrawo widoczne. Kto choć raz zasłuchał się w otwierający „Kwiaty polskie” dystych:

Bukiety wiejskie, jak wiadomo
Wiązane były wzwyż i stromo,

 nie przejdzie obojętnie obok pięknego „360. Jak przyrządzić starsze kury?”, zaczynającego się:

Młodsze kurczęta, jak wiadomo,
używają się głównie w kuchni do pieczenia, smażenia i t. d.

 Na urok jej recept nie pozostał obojętny i Grochowiak, który rozwinął fragmenty poważnego „Jak rozeznać młody od starego drobiu?” autorstwa Gruszeckiej:

Dzikie ptactwo po zastrzeleniu
można w jesieni przechować
na kołku w miejscu chłodnem i przewiewnem;

lecz należy natychmiast po zastrzeleniu
wyjąć wnętrzności. Nie można go też trzymać
zbyt długo, gdyż mięso zacznie się psuć
i będzie nie do użycia.

 W fantazyjną glosę „Polowanie na cietrzewie”:

– Bigosować, Bracia! Bij, kto w Boga wierzy! –
Proch za prochem, śrut za śrutem i granulek garścią
Prosto w te miłe, ogniskiem pachnące, Zwierzęta.
Pamiętam błogosławioną zawieję krwi,
Która obmywała mi czoło i słonymi pocałunkami pieściła me wargi.
Pamiętam macierzyńską ulewę piór,
Które osuwały się wzdłuż moich ramion jak krople stężałego miodu.

 Niska wartość praktyczna przepisów Grochowiaka i upodobanie do brzydoty nie pozwoliły mu jednak wypłynąć na miarę lepszych od niego autorów przepisów.

Poemat horoikulinarny

Gruszecka chętnie korzystała z tradycji romantycznej i antycznej. Do najsłynniejszego po instrukcji parzenia kawy przepisu z „Pana Tadeusza” „W kociołkach bigos grzano…” dopisuje oniryczne, findesieclowe „421. Kwaszenie kapusty”:

Gdy beczka jest do połowy
napełniona,
ubija się ją nogami.

Ten, kto ubija,
musi mieć naturalnie
czyste szkarpetki
i być porządnie umytym.

Nie waha się też stanąć u boku Mickiewicza i Norwida w zmaganiach z greckim heksametrem, czego efektem heroiczna „452. Sałata z ogórków”:

Obrane z łupy ogórki pokrajać w cienkie talarki,
dać soli, octu, oliwy, zamięszać wszystko razem
i podać.
Można także pokrajane ogórki posolić
na kwadrans przed podaniem, tracą jednak przez to
na smaku i nie są tak strawne.

„Sałata z ogórków” nie odstaje w swej autentyczności od efektów pracy jej poprzedników, por.

Skąd Litwini wracali? + Z nocnej wracali wycieczki.
Obrane z łupy ogórki + pokrajać w cienkie talarki

Czemu , Cieniu, odjeżdżasz, + ręce złamawszy na pancerz,
Zamiast oliwy można + dać kilka łyżek śmietany.

A oto przykład czerpania z topiki biblijnej, wyimek z „359. Wybornej potrawki fricassèe z kurcząt, kapłona, lub gołębi”:

Oczyszczone kurczęta pokrajać na ćwiartki, gołębie wzdłuż na połówki, kapłona całkiem nie krajać.

Przed oczami staje natychmiast pierwsze przymierze Boga z Abramem, przypieczętowane ofiarą z jagnięciny, baraniny i drobiu.

Wybrawszy to wszystko , Abram poprzerąbywał je wzdłuż na połowy i przerąbane części ułożył jedną naprzeciw drugiej; ptaków nie porozcinał. (Rdz 15, 10)

Oddzielny rozdział w polskiej sztuce przepisu stanowi trwająca jeszcze po wojnie rywalizacja o przepis najkrótszy. Na długo prowadzenie objął tu Tuwim, przebijając Gruszeckiej „607. Galaretę cytrynową” (cytuję w całości):

Raczej galareta z jabłek, gdyż jabłka gotują się ze skórką cytrynową,
a potem przecierając przez sito, dodać soku z cytryny.

swoim fenomenalnym przepisem na kaczkę po pekińsku

słanie mienie
——- = ———,
dap  piecze

co się czyta: „Jak się ma słanie do dap, tak się ma mienie do piecze”, czyli po prostu: Jak się masła nie doda, ptak się mamie nie dopiecze. Przepis na stałe zagościł w domowych sylwach i uczniowskich kalamburach. Obecnie rekord należy znów do Gruszeckiej dzięki kongenialnej „38. Zupie z gruszek”:

Robi się tak samo jak z jabłek.

 

* O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie przepisy cytowane są we fragmentach.

**Jakub Kozakoszczak, filolog, filozof, członek Ośrodka Badań Filozoficznych i Polskiego Towarzystwa Semiotycznego.

„Kultura Liberalna” nr 139 (36/2011) z 6 września 2011 r.

...czy możemy prosić Cię o chwilę uwagi? Rzetelne dziennikarstwo wykonywane z pasją potrzebuje dziś wsparcia.

Dzięki pomocy Darczyńców możemy:

  • pracować nad tygodnikiem i codziennymi komentarzami, nie rezygnując z ich jakości,
  • wypełniać misję naszej Fundacji i wprowadzać do debaty publicznej nowe sposoby rozumienia świata,
  • planować naszą pracę w perspektywie kilkudziesięciu miesięcy.

Dlatego prosimy Cię serdecznie:

SKOMENTUJ

Nr 139

(36/2011)
6 września 2011

PRZECZYTAJ INNE Z TEGO NUMERU

PRZECZYTAJ INNE Z DZIAŁU

KOMENTARZE



WAŻNE TEMATY:

TEMATY TYGODNIA

drukuj