Z centrum widać najwięcej
  • Read in English
  • Lesen Sie auf Deutsch
  • Lisez en français
  • читай на русском

 

Od lat Polacy z różnymi uczuciami obserwowali wycieczki izraelskich licealistów odwiedzające nasz kraj. Poza obojętnością, niechęcią i zaciekawieniem, panował chyba smutek. A czasem wyrzut, że stałymi punktami programu są tylko Auschwitz i Umschlagplatz, czasem inne obozy, może pomnik Bohaterów Getta. „Polska nie jest tylko cmentarzem, a Polacy nie są antysemitami!”, mówiono. A przynajmniej nie wszyscy. Badania wskazują, że zależnie od definicji pojęcia, to tylko co piąty, co trzeci, albo co drugi z nas.

Po otwarciu Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie usłyszeliśmy, że nowoczesna placówka ma szansę gruntownie odmienić obraz Polski nie tylko w oczach Żydów z całego świata. Faktycznie – Polska nie jest cmentarzem, tylko się nim przez kilka lat stała. Zaś narracja o „Polin” – kraju, gdzie Żydzi na setki lat znaleźli spokojną przystań – jest atrakcyjna, mocna i… prawdziwa.

W mediach od prawa do lewa panuje niemal konsensus co do tego, że mamy do czynienia ze znakomitym projektem muzealnym, ciekawą wystawą, wyważoną i bezstronnie przedstawiającą splecione losy obu narodów. W ubiegłym tygodniu Marci Shore powiedziała „Kulturze Liberalnej”: „Muzeum Historii Żydów Polskich to symbol dojrzewania polskiej świadomości historycznej. Polska – a przynajmniej znacząca jej część – przyjęła żydowską historię jako część swojej”. W zagranicznych mediach posypały się entuzjastyczne recenzje. „New York Times” napisał, że Polska opiera się powracającej do Europy fali antysemityzmu. Czyżbyśmy stali się nagle „zieloną wyspą”?

Co Muzeum, nie jako ekspozycja, ale jako pewien fakt społeczno-polityczny, mówi o polskim stosunku do Żydów? Jak mają się te śmiałe i optymistyczne tezy do wyników badań antropologów i socjologów? Czy postawy Polaków wobec Żydów rzeczywiście tak bardzo się zmieniły w ciągu ostatnich kilku lat, a może to tylko powierzchowne wrażenie, a zmiana dotyczy wyłącznie szeroko rozumianej elity – dziennikarskiej, politycznej? Czy ważnym kryterium jest zmiana pokoleniowa, a może inne zmienne socjologiczne – miejsce zamieszkania, wykształcenie, sympatie polityczne? Jak szeroko rozpowszechniony jest polski antysemityzm, jak głęboko jest zakorzeniony i czy w ostatnich latach faktycznie zanika?

Nasi autorzy i rozmówcy nie podzielają hurraoptymizmu zagranicznych publicystów – ale też nie popadają w przygnębienie, obserwując zmiany w polskim społeczeństwie. Aleksander Smolar w rozmowie z „Kulturą Liberalną” stwierdza, że choć antysemityzm w Polsce rzeczywiście jest rozpowszechniony, jest również anachroniczny i pozbawiony politycznych kłów. „Antysemityzm w Polsce nigdy nie znalazł poważnej artykulacji politycznej. Właściwie żadna partia po 1989 roku nie odwoływała się bezpośrednio do takich postaw, zaś skrajne ruchy zyskiwały poparcie na poziomie ułamków procenta”. Jak to możliwe? „Polski antysemityzm – choć rozpowszechniony – nie jest głęboki i nie mobilizuje silnych emocji”, twierdzi Smolar.

Sergiusz Kowalski, choć dostrzega wiele zmian na dobre w relacjach polsko-żydowskich, podobnie jak Smolar, daleki jest od uznania antysemityzmu za kwestię zamkniętą. Choć wydawało się, że dyskusja wokół książek Jana Tomasza Grossa stanowiła duży krok naprzód w rozumieniu postaw Polaków wobec Żydów w czasie wojny, w rzeczywistości doprowadziła do spolaryzowania opinii publicznej. „Zamiast wymiany opinii pomiędzy dwoma obozami nastąpiło utwardzenie dotychczasowych punktów widzenia”, uważa Kowalski.

W zamykającym numer tekście Katarzyna Kasia pokazuje, jak antysemityzm przejawia się na najniższym poziomie osobistych relacji sąsiedzkich, szkolnych i rodzinnych. To społeczna trucizna, która mimo upływu lat wciąż zatruwa stosunki międzyludzkie. Zmianę tego stanu rzeczy mogą przynieść indywidualne akty niezgody na nienawiść, małe gesty odwagi wobec irracjonalnych postaw. Bo, jak pisze Kasia, „antysemityzm przejawia się na bardzo wiele sposobów. Czasem potwornych, ale przeważnie drobnych, niszczących, codziennych. Niezależnie od rozmiarów, zawsze wymaga natychmiastowej reakcji” .

Już w czwartek ukaże się również najnowszy tekst o Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie autorstwa stałego felietonisty „Kultury Liberalnej”, Padraica Kenneya – profesora historii, dyrektora Polish Studies Center oraz Russian and East European Institute na Indiana University w Bloomington.

Zapraszamy do lektury!

Redakcja

 


 

Stopka numeru:

 

Autorzy koncepcji Tematu Tygodnia: Łukasz Pawłowski, Iza Mrzygłód.

Współpraca: Emilia Kaczmarek, Monika Helak, Kacper Szulecki

Ilustracje: Magdalena Marcinkowska [marcinkowska.blogspot.com/].

 

Nr 307

(48/2014)
25.11.2014

ilu1_Wstępniak i wywiad z A_Smolarem

Z Aleksandrem Smolarem rozmawiają Łukasz Pawłowski i Iza Mrzygłód

Żydzi, czyli polscy Indianie

O polskim antysemityzmie, przemianach relacji polsko-żydowskich oraz roli, jaką może odegrać Muzeum Historii Żydów Polskich mówi prezes Fundacji im. Stefana Batorego.

ilu2-Tekst Kasi Kasi

Katarzyna Kasia

Antysemityzm subiektywnie

Kiedy miałam 12, a może 13 lat – nie pamiętam już dokładnie – mniej więcej w połowie lat 90., do Polski przyjechał gość, który raz na zawsze zmienił mój sposób myślenia o życiu i o świecie. Nazywał się Samuel Pisar, był francuskim prawnikiem mieszkającym w Stanach Zjednoczonych oraz polskim Żydem z Białegostoku.

ilu3-Tekst S_Kowalskiego

Sergiusz Kowalski

Odczarowanie Żydów

Po wydaniu książek Jana Tomasza Grossa pojawiły się opinie, że temat antysemityzmu można uznać w Polsce za zamknięty. Te zapowiedzi okazały się przedwczesne. Mimo pewnych zmian na lepsze, dziś poglądy antysemickie głoszą nie tylko radykalne środowiska narodowo-katolickie, ale również część lewicy, choć jest to zupełnie inny antysemityzm.

KAMPEN FOR TILVÆRELSEN

Kacper Szulecki

„Polaczki” kontra „Norki”. Wokół norweskiego serialu „Walka o byt”

Ostatnio polskiej diasporze w Norwegii skoczyło ciśnienie. Wszystko za sprawą telewizyjnego serialu „Kampen for tilværelsen” („Walka o byt”), który był zapowiadany i został odebrany jako „serial o Polakach”. Chyba przez całkowite nieporozumienie, jest to bowiem obraz problemów norweskiego społeczeństwa – z Polakami w tle.

Ice Poison_1

Magdalena Bartczak

Krytycy i odmieńcy. Relacja z 8. Festiwalu Filmowego Pięć Smaków

Festiwal Pięć Smaków przyzwyczaił już swoją publiczność do różnorodności prezentowanych spojrzeń na Azję. W tym roku perspektywy te mieściły się przede wszystkim w dwóch nurtach: przypomnienia się o tych, których dotknęło wykluczenie oraz zaintrygowania tymi, którzy sami odmawiają wpasowania się w tradycyjne wzory życia.

panny-mlode-007-low-res

Bartłomiej Krzysztan

Dramat za ścianą. O filmie „Panny młode” Tinatin Kajrishvili

Wydawało się, że po rewolucji róż Gruzja coraz bardziej upodabnia się do Europy. Minimalistyczny film Tinatin Kajrishvili przedstawia jednak obraz codziennych dramatów związanych z rolą kobiety i mężczyzny na południowym Kaukazie i tym samym uczula na arbitralne przepisywanie zachodnich schematów.

Adam_Zagajewski_IKONKA

Adam Zagajewski w rozmowie z Alicją Rosé

W poezji pociąga mnie konkretność

„Asymetria” to tytuł najnowszego tomiku poezji Adama Zagajewskiego. O zamieszczonych w nim wierszach, Rosji, książkach Krzysztofa Michalskiego, Fryderyku Nietzschem, Gottfriedzie Bennie i o medytacyjnej jeździe pociągiem na trasie Kraków-Warszawa z autorem rozmawia Alicja Rosé.

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

O szklanych sufitach i modernizacji [Zapis debaty z cyklu „Odcienie kobiecej polityki”]

Kim są kobiety na rynku pracy w Polsce – grupą szybko awansującą czy dyskryminowaną, przygniecioną przez szklany sufit? Jak ćwierćwiecze transformacji wpłynęło na ich status zawodowy?

Trudna sztuka dodawania. 10 tez o wyborach samorządowych

Polskę ogarnęła powyborcza gorączka. Zamieszanie wciąż rośnie. Jak się w tym zorientować? Poniższe tezy mogą pomóc.

Początek pewnej epoki. Ruchy miejskie po wyborach samorządowych

Zdaniem wielu komentatorów wyniki wyborów samorządowych wskazują wyraźnie na koniec pewnej epoki – epoki „nienaruszalnych” prezydentów zarządzających swoimi miastami poprzez budowanie stadionów i betonowanie wcześniej zielonych terenów. Dużo ciekawiej jest jednak mówić o epoce, która dopiero się zaczyna.

WYDARZENIA KULTURY LIBERALNEJ

BÜTHNER-ZAWADZKA, KLOSKA, SENDECKI: Buntownicy i twardziele. Dylan, Cash i legenda poetów-tekściarzy | KL w Pardon To Tu | 26 listopada

środa 19:00

NOGAŚ, KRÓL, WILK: Porządki na półkach. Literackie podsumowanie 2014 | Piątek: Literatura | 21 listopada

piątek 18:00

Maniak, dziwak, impertynent? Spory (o) Karola Irzykowskiego. Dyskusja na Poddaszu Kultury | 7 listopada

piątek 18:00