Z centrum widać najwięcej
  • Read in English
  • Lesen Sie auf Deutsch
  • Lisez en français
  • читай на русском

  • OLDENBURG
  • SZTYBOR
  • MCCRONE
  • ŁAPANOWSKI

„Moją ojczyzną jest kawiarnia”

 

Szanowni Państwo,

gdy podczas jednego z programów telewizyjnych dziennikarka zapytała aktywistę miejskiego z „Kultury Liberalnej” o jego stosunek do patriotyzmu, ten bez wahania odpowiedział: „Moją ojczyzną jest kawiarnia”. Skonfundowana prowadząca próbowała wycisnąć z młodego rozmówcy przynajmniej jedno zdanie o romantycznej miłości do ojczyzny, poświęceniu, chociaż namiastce martyrologii narodowej. Bez skutku.

Stwierdzenia takie mogą drażnić część środowisk przywiązanych do konserwatywnej wizji wspólnoty. Wywołuje to kpiny z „kawiarnianych hipsterów”, niemających rzekomo pojęcia o realnym świecie, czasem nawet oskarżenia o profanację symboli historycznych. Warto jednak spróbować zrozumieć dokonującą się na naszych oczach przemianę tożsamości młodych Polaków.

O tym, czym są naród i ojczyzna, uczą się oni albo na lekcjach WOS-u i historii, albo podczas świąt i niepodległościowych rocznic. Nawet najlepsze muzea, świątynie narodowe, inscenizacje historyczne przesycone są jednak patosem mocno oderwanym od banalnej codzienności. Starsi z nostalgią wspominają „nocne Polaków rozmowy”.

Wielu urodzonych po 1989 r. preferuje patriotyzm kawiarni, ulicy czy osiedla. Dyskusje o polityce – proszę bardzo – zarówno tej dużej, jak i (chętniej) tej małej – można odbyć na wystawionych przed kawiarnią leżakach. Oto nowa agora do tych nieformalnych spotkań. Miejsca otwarte, gdzie z dystansem, a może i lekkim przymrużeniem oka, można podzielić się z rówieśnikami swoimi impresjami.

Przed niespełna pięcioma laty Wojciech Kacperski, felietonista miejski z „Kultury Liberalnej”, pisał o funkcji kulturotwórczej i integrującej takich miejsc, rozbudzaniu przez nie lokalnego patriotyzmu. „Trudno o nich mówić jako tylko o miejscach rozrywki (co zdecydowanie akcentuje słowo «klubokawiarnia»), a bliższe jest im pojęcie «kawiarni obywatelskiej»”, sygnalizował Kacperski.

Proces ten dostrzegli badacze społeczni. Niemiecki socjolog Jürgen Habermas stwierdził wprost: to w kawiarniach, klubach i salonach literackich narodziła się sfera publiczna ludzi prywatnych [1]. Tam właśnie – zarówno w sensie obyczajowym, jak i organizacyjnym – kształtowała się sfera niezależna od więzów rodzinnych i zawodowych. To kawiarnie stanowiły obywatelską wszechnicę, forum wykuwania się niezależnej od władzy państwowej opinii publicznej.

Czy to nie powrót do kawiarnianych źródeł? Do warszawskiej „Ziemiańskiej”, paryskiej „Les Deux Magots” czy wiedeńskiej „Cafe Central”? W końcu intelektualiści właśnie przy małej czarnej wykuwali nowe idee polityczne i prądy artystyczne. Ale czy rzeczywiście klubokawiarnie stanowią współczesną szkołę patriotyzmu młodych Polaków? I czy przy dużym latte da się w ogóle dyskutować o kwestiach tak wzniosłych jak naród i – „mała” bądź „wielka” – ojczyzna? Odpowiedzi na te pytania udzielili zaproszeni przez nas goście.

Ray Oldenburg, autor klasycznej już pracy „The Great Good Place” charakteryzuje związki między kształtowaniem ładu przestrzennego w miastach, a ewolucją postaw obywatelskich młodych Amerykanów. Zdaniem tego socjologa „dziś w USA rośnie generacja młodych ludzi, którzy nie są ograniczani wyborami podejmowanymi przez ich rodziców. Kwitnie życie w kafejkach, powstają nowoczesne «agory». Stopniowo następuje odbudowa identyfikacji – być może państwowej, narodowej, ale przede wszystkim sąsiedzkiej i obywatelskiej!”.

Wiele z obserwacji badacza zza Oceanu można z powodzeniem przenieść do analizy życia społecznego nad Wisłą w przededniu wyborów samorządowych. Na ten temat w „Kulturze Liberalnej” pisaliśmy już kilkukrotnie, m.in. w Manifeście Porozumienia Ruchów Miejskich.

Konkretny przykład aktywizacji środowisk miejskich – wolny od „wielkiej polityki” – przedstawia Bartosz Sztybor w rozmowie z Błażejem Popławskim. Autor scenariuszy komiksowych, publicysta i krytyk filmowy przekonuje, że „polską sztukę komiksową po 1989 r. uratowały właśnie kawiarnie”. Sztybor opisuje „kawiarniany patriotyzm” w kontekście swoich doświadczeń: przygotowywania scenariuszy komiksów patriotycznych, a także ilustrowanych przewodników po „małej ojczyźnie”, jaką jest dla niego stolica.

Grzegorz Łapanowski, oznaki odradzającego się w Polsce patriotyzmu lokalnego dostrzega z kolei w rosnącej modzie na regionalne produkty i marki, które jeszcze kilka lat temu były skazane na porażkę z produktami masowymi. „Za wsparciem dla lokalnej przedsiębiorczości stoi ważny pierwiastek patriotyzmu, ale patriotyzmu koncentrującego się nie tyle na narodzie, czy państwie, ale na regionie, mieście – czyli tym, co jest nam najbliższe”.

Opowieść o patriotyzmie lokalnym i miejskiej sferze publicznej uzupełnia komentarz Davida McCroneʼa, wykładowcy z University of Edinburgh. Socjolog opisuje przemiany postaw młodych ludzi wobec ojczyzny – zarówno tej lokalnej, miejskiej, jak i państwowej – w kontekście podtrzymywania tożsamości szkockiej. McCrone prowokacyjnie pyta: „Czy młodzi mieszkańcy Glasgow i Edynburga wolą oddać życie za naród, czy za iPada? Oto nowe dylematy pokolenia, które wkrótce zadecyduje o ścieżce rozwoju Szkocji”. Pytania te są szczególnie interesujące w kontekście zbliżającego się referendum niepodległościowego w tym kraju.

Zapraszamy także Państwa do lektury komentarzy, które zostaną w tym tygodniu opublikowane na łamach „Kultury Liberalnej” – rozmowy Łukasza Bertrama z Cezarym Polakiem, dziennikarzem, szefem warszawskiej klubokawiarni „Kicia Kocia” oraz eseju przygotowanego przez rzeszowskiego socjologa Mateusza Stopę.

 

Zapraszamy do lektury,

Wojciech Kacperski i Błażej Popławski

 

Przypis:

[1] Jürgen Habermas, „Strukturalne przeobrażenia sfery publicznej”, przeł.: Wanda Lipnik, Małgorzata Łukasiewicz, PWN, Warszawa 2007.

 


 

Stopka numeru:

 

Autorzy koncepcji numeru: Jarosław Kuisz, Błażej Popławski, Wojciech Kacperski.

Współpraca: Łukasz Bertram, Viktoriia Zhuhan, Konrad Kamiński, Piotr Szymański, Anna Olmińska.

Ilustracje: William Yu [Źródło: Flickr].

Nr 297

(38/2014)
16.09.2014

Wstępniak i tekst 1

Ray Oldenburg

Trudne sąsiedztwo

Sąsiedztwo, wspólnota państwowa i naród – to pojęcia bliższe niż nam się wydaje. Jednoczesne stosowanie ich do opisu postaw i zachowań człowieka jest w pełni uzasadnione. Kto się na to nie godzi, nie dostrzega ścisłego związku między nimi, a kondycją wielopoziomowego społeczeństwa obywatelskiego.

Tekst 2

Bartosz Sztybor w rozmowie z Błażejem Popławskim

Skazani na kawiarnie

Dlaczego bez kawiarni polscy twórcy komiksu nie mogliby tak skutecznie promować swojej twórczości oraz jaką wizję kultury narodowej i lokalnej prezentują współczesne historie obrazkowe – z autorem scenariuszy komiksowych Bartoszem Sztyborem rozmawia Błażej Popławski.

Tekst 3

Grzegorz Łapanowski

Szukając autentyczności

W Polsce pojawiła się moda na lokalne produkty spożywcze, jeszcze do niedawna skazane na przegraną w wyścigu z produktami wielkich koncernów. O tym, jakie przemiany społeczne stoją za tym zjawiskiem, pisze Grzegorz Łapanowski.

Tekst 4

David McCrone

Do czego przynależymy?

Szkockie referendum niepodległościowe odbędzie się za kilka dni. To wyśmienita okazja do zastanowienia się, co konstytuuje współczesną tożsamość szkocką i w jaki sposób doszło do jej odrodzenia. Flaga, hymn, bohaterowie narodowi? A może młodzi Szkoci – bo ta grupa odegra zapewne kluczową rolę w referendum – zwracają uwagę na inne kwestie?

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Adam Przywara

Z Coney Island do Pałacu Saskiego. Parki rozrywki jako projekt polityczny?

Stowarzyszenie Saski 2018, pragnąc odtworzyć w miniaturze pierzeję Pałacu Saskiego, buduje heterotopię, której zadanie kończy się na stworzeniu swoistej iluzji świata. Czy w tym reprezentacyjnym, monumentalnym projekcie przedstawionym w Parku Miniatur Województwa Mazowieckiego jest miejsce na potrzeby i problemy mieszkańców Warszawy?

bobry3

Katarzyna Peplinska

Punk’s not dead? Wokół filmu „Bobry” Huberta Gotkowskiego

Główny bohater „Bobrów” powraca z emigracji z poczuciem życiowej przegranej. Marzy równocześnie o dawnych latach spędzonych w punkowej kapeli i w pewnym momencie powraca do ideałów z młodzieńczych lat. Czy punk jest rzeczywiście wiecznie żywy?

CHINAISNEAR-SPTI-04.tif

Mikołaj Kunicki

Szersze horyzonty, czyli o poboczach weneckiego festiwalu. [Dwugłos II]

Najciekawsze wydarzenia filmowe tegorocznego święta filmu w Wenecji rozegrały się poza głównym konkursem. Odwiedzając poboczne sekcje festiwalu, można było zapoznać się między innymi z ekranizacją prozy Calvino, dokumentem na temat mafijnych koneksji Berlusconiego oraz „Zupą diabła”, czyli rozliczeniem z włoską modernizacją.

Pupilla_IKONKA

Lech M. Nijakowski

Lolita obnażona

Figura lolity, seksualnie prowokującej małej dziewczynki, jest bez wątpienia jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów podejmowanych od stuleci w różnych dziełach kultury. O tym, jak nowa książka Katarzyny Przyłuskiej-Urbanowicz analizuje to zagadnienie, pisze socjolog Lech M. Nijakowski.

miedzy wersami_IKONKA

Arseniusz Tarkowski

Sokrates

przełożył Robert Papieski

Zdjęcie 1_Smakując

Agata Dąbrowska

[Smaki dizajnu] Gender i dinozaury. Jak będziemy jeść w przyszłości?

„Halo miłośnicy mięsnych przekąsek! Halo wegetarianie! Musimy porozmawiać o przyszłości” [1]. Zapraszamy więc do Bistro-In-Vitro [http://www.bistro-invitro.com/]. Na białym obrusie czekają na nas druty i krwista wełna, inkubatory do hodowania steków, mięsiste farbki dla najmłodszych, noga dinozaura w promocji.

NAJNOWSZE ARTYKUŁY

[Debata] „Nienawidzę polityki” – o rozpadzie zaufania i cynizmie obywateli

Podsłuchane rozmowy socjalistycznych polityków na Węgrzech doprowadziły do władzy Viktora […]

Polityka nie ma w sobie nic romantycznego

O największych wyzwaniach stojących przed rządem, różnicy między PO a PiS oraz o tym, dlaczego zdecydował się zostać politykiem, mówi minister spraw wewnętrznych.

„Nie było czasu na przyjęcia”. Wspomnienia rządu Tadeusza Mazowieckiego

O doświadczeniach z pracy w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, a także swoich największych sukcesach i porażkach opowiadają członkowie tego gabinetu.

FELIETONY

[Chiny] Nie drażnij staruszka!

[Afryka] Hugh Masekela i afrojazz

[Przegląd prasy] Szkocjo, nie odchodź

WYDARZENIA KULTURY LIBERALNEJ

[Debata] „Nienawidzę polityki” – o rozpadzie zaufania i cynizmie obywateli

czwartek 18:00

Stara wolność, nowa wolność. Bilans III RP

piątek 9:30

O szklanych sufitach i modernizacji

czwartek 18:00